Đầu trang

 

CHƯƠNG 4. SỰ VẬN CHUYỂN VẬT CHẤT TRONG CÂY

 

3. Ḍng vận chuyển theo mạch libe (floem)

 

            3.1. Cấu tạo của libe

 

Libe có chức năng dẫn nhựa luyện. Nhựa luyện là sản phẩm hữu cơ đă được tổng hợp ở lá, nhờ mạch libe nó được chuyển tới các bộ phận khác của cây.

Libe bao gồm các yếu tố sau: mạch rây, tế bào kèm, mô mềm libe và sợi libe.

- Mạch rây: được cấu tạo bởi các tế bào sống chuyên hóa cao có cấu tạo rất đơn giản, không có chất nguyên sinh, không nhân, không ti thể và ít các cơ quan khác gọi là các tế bào rây. Vách tế bào rây mỏng bằng xenluloza, trên vách có vùng thủng lỗ đặc biệt gọi là vùng rây, nhiều vùng hợp lại trên vách gọi là phiến rây….

- Tế bào kèm: là những tế bào sống, dài, có nhân, vách tế bào mỏng bằng xenluloza.

- Mô mềm libe: gồm những tế bào sống có vách mỏng bằng xenluloza, có chức năng tích lũy tinh bột, dầu và các sản phẩm khác.

- Sợi libe: gồm các tế bào h́nh thoi dài, vách dày hóa gỗ hoặc không hóa gỗ, có chức năng nâng đỡ.

 

            3.2. Thành phần của dịch libe

 

Khi phân tích hóa học dịch nhựa cây, ta thu được các dẫn liệu sau:

- Gluxit: Có khoảng 90% các chất tham gia vận chuyển là gluxit, trong đó đường sacarozơ chiếm đến 95-98% tổng số đường vận chuyển. Ngoài ra c̣n có một lượng nhỏ đường glucozơ và fructozơ.

- Các chất hữu cơ khác: Ngoài gluxit là thành phần chính c̣n có một số chất khác cũng tham gia vào vận chuyển như một số axit amin (a.glutaric, a.asparagic), một số axit hữu cơ (a. xitric, a.α-cetoglutaric), các nguyên tố khoáng (P, K, Mg, Ca, Na, Fe, Zn, Mn, Mo…), một số protein, a.nucleic, các vitamin, enzym…

 

            3.3. Ḍng dẫn chất đồng hóa từ lục lạp

 

                        3.3.1. Sự vận chuyển giữa các tế bào nhu mô

 

Các chất đồng hóa từ tế bào quang hợp trước khi đi vào mạch libe phải đi qua một số lớp tế bào nhu mô lá. Sự vận chuyển các chất hữu cơ trong tế bào này được thực hiện theo phương thức symplas (qua hệ thống chất nguyên sinh) và apoplas (qua các khoảng gian bào) tương tự như sự vận chuyển các ion khoáng trong tế bào chất.

Sự vận chuyển các chất đồng hóa qua các tế bào nhu mô rất cần năng lượng của quá tŕnh trao đổi chất cung cấp. Tuổi của lá và của các tế bào nhu mô lá cũng ảnh hưởng đến tốc độ vận chuyển, tốc độ vận chuyển giảm dần theo tuổi của lá, lá càng già tốc độ vận chuyển càng chậm; ngoài ra tốc độ này c̣n phụ thuộc vào nhu cầu và khả năng sử dụng của các mô lân cận.

 

                        3.3.2.  Sự vận chuyển theo mô libe

 

Các tế bào nhu mô libe cũng là một trong những thành viên của hệ thống dẫn, nằm cạnh tế bào kèm và liên hệ với tế bào kèm bằng các sợi liên bào. Nhu mô libe là nơi chuyển tiếp các chất đồng hóa trước khi đi vào mạch dẫn.

Sacarozơ được vận chuyển chủ động vào floem và nước đi theo nhờ thẩm thấu. Nước và sacarozơ đi qua các tế bào mạch rây đến tận rễ, đến rễ sacarozơ được chuyển chủ động ra khỏi tế bào ống rây vào rễ.

Sự vận chuyển sacarozơ và các hidratcacbon khác thông qua ống rây là không dùng năng lượng, tuy nhiên khâu tải các chất này vào tế bào ống rây và ra khỏi tế bào ống rây đều dùng năng lượng.

 

            3.4. Cơ chế vận chuyển theo libe

 

Cơ chế vận chuyển theo hướng đi xuống nhờ cơ chế chủ động, đồng thời ít nhiều cũng mang tính thụ động

 

3.5. Động lực đẩy ḍng mạch rây: Là sự chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa cơ quan nguồn (lá) và cơ quan chứa (rễ).

 

* Phân biệt những điểm khác nhau giữa ḍng mạch gỗ và ḍng mạch rây

 

 

Mạch gỗ

Mạch libe (mạch rây)

Cấu tạo

 

- Là những tế bào chết

- Thành tế bào chứa lignin

- Các tế bào nối vơi nhau thành những ống dài từ rễ đến lá

- Là những tế bào sống gồm ống rây và tế bào kèm

- Các ống rây nối đầu với nhau thành những ống dài đi từ lá xuỗng rễ

Thành phần dịch

Nước, muối khoáng và các chất được tổng hợp ở rễ

 

Là các sản phẩm được đồng hóa ở lá: Sacarozơ, axit amin…; một số ion khoáng được sử dụng lại

Động lực

Là sự phối hợp của 3 lực:

- Áp suất rễ

- Lực hút do thoát hơi nước ở lá

- Lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với vách tế bào mạch gỗ

Là sự chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa cơ quan nguồn (lá) và cơ quan chứa (rễ)

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  H́nh 4.2. Sự lưu thông giữa mạch gỗ và mạch gây

 

 

 Trang 1 2 3 4 5                          Về đầu trang